TRENDING: Ja%CA%BCfar ibn Muhammad al Hasaniy

Jaʼfar ibn Muhammad ibn Husayn al-Hasaniy 960‑yillarning oxiridan 970‑yillarning boshigacha Makka sharifi boʻlgan va Musaviylar sulolasiga mansub birinchi amir edi.

U Hasaniy boʻlib, toʻqqizinchi ajdodi Hasan ibn Ali edi^[1]. Singlisi Ohu Muslimga turmushga chiqqan boʻlib, u Fotimiylarning Misrni zabt etishiga qarshi muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolon koʻtargan^[2].

Ibn Xaldunning yozishicha, Jaʼfar Madinadan kelib, Makkani zabt etgan. U 969-yilda Misrni zabt etganidan soʻng Fotimiy xalifasi al-Muʻizz nomi bilan juma xutbasi oʻqilishini buyurdi. Jaʼfarning Makka ustidan hokimiyatni qachon qoʻlga kiritgani aniq emas, ammo Ibn Hazm bu ish Misrdagi Ixshidiylar hukmronligi davrida sodir boʻlganini yozgan. al-Fosiy Ixshidiylarning Abulmisk Kafur vafotidan soʻng Hijozdagi taʼsiri susaygani uchun, bu voqeani hijriy 356–358 (milodiy 967–969) yillarga taalluqli deb hisoblaydi. Biroq u ayrim solnomaning Jaʼfar juma xutbasida Kafur nomining tilga olinishi haqida xabar berishini ushbu taxminiga zid ekanini tan oladi^[3].

Manbalarda Jaʼfarning Makka ustidan hokimiyatni qoʻlga kiritgan yili turlicha koʻrsatiladi: 967, 968, 969-yillar va butun 951–961-yillar oraligʻi tilga olinadi^[4]. Shuningdek, uning boshidanoq Fotimiylar tarafdori boʻlgan-boʻlmagani ham aniq emas: 969-yilning oʻzida xutba al-Muʻizz nomiga oʻqilgani qayd etilgan, ammo Arabistonning katta qismida Qarmatlar mavjudligi sababli Fotimiylar va Qarmatlar oʻrtasidagi sulh va Qarmatlarning Misrga ikkinchi bosqini magʻlubiyatga uchraganidan keyingina, 975-yilda Fotimiylar hukmronligi Hijozda toʻliq qaror topdi^[5]. Oʻsha yilning keyinroq qismida al-Muʻizzning vafoti Jaʼfar uchun – ehtimol Qarmatlar undovi bilan – Fotimiylar oliy hokimiyatidan voz kechish bahonasiga aylandi, biroq qoʻshin yuborilishi natijasida Fotimiylar nazorati tezda tiklandi. Bu qoʻshin shaharning don taʼminotini uzib qoʻygan edi^[6].

Jaʼfar Hasaniy Makka sharifining uzoq davom etgan sulolasiga asos soldi; bu sulola 1924-yilda Saudiylar tomonidan agʻdarilishgacha hukmronlik qildi^[7] Medina was frequently controlled by the Husaynids.^[1][4].

• Andoza:Die Kalifen von Kairo
• Mortel, Richard T. (1987). "Zaydi Shiism and the Hasanid Sharifs of Mecca". International Journal of Middle East Studies 19 (4): 455–472. doi:10.1017/S0020743800056518. https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_1987-11_19_4/page/454. 
• Teitelbaum, Joshua. The Rise and Fall of the Hashimite Kingdom of Arabia. C. Hurst & Co. Publishers, 2001. ISBN 9781850654605. 
• Bosworth, C. E., ed (1991). "Makka". Encyclopaedia of Islam. Volume VI: Mahk–Mid (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 144–152 b. ISBN 978-90-04-08112-3. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Makka&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.