TRENDING: Araz GES | Latest Update
| Araz toʻgʻoni | |
|---|---|
 Jolfa (Eron) shahridagi Araz toʻgʻoni esdalik lavhasi | |
  Araz toʻgʻonining Ozarbayjon va Eron chegarasidagi oʻrni | |
| Mamlakat |
Eron Ozarbayjon |
| Manzil | Poldasht, Naxchivon |
| Maqsad | Gidroenergetika, sugʻorish |
| Holat | Operational |
| Qurilish boshlandi | 1964 |
| Ochilish sana | 1971 |
| Operator(lar) |
Azerenerji Eron suv resurslarini boshqarish kompaniyasi |
| Toʻgʻon va suv oʻtkazgichlar | |
| Toʻgʻon turi | Tuproqli toʻgʻon |
| Impounds | Araz daryosi |
| Balandligi (poydevor) | 40 m |
| Balandligi (thalweg) | 34 m |
| Uzunlik | 1026 m |
| Tepadagi balandlik | 780 m |
| Kengligi (cho'qqi) | 8 m |
| Spillway volumetric flow rate | 66.5 m³/s |
| suv ombori | |
| yaratadi | Araz suv ombori |
| Umumiy sigʻimi | 1.35 km³ |
| Faol sigʻimi | 1.15 km³ |
| Faol boʻlmagan davrdagi sigʻimi | 0.2 km³ |
| Sirt hududi | 145 km² |
| Maksimal uzunlik | 52 km |
| Maksimal kenglik | 6.1 km |
| Maksimal suv chuqurligi | 18.2 m |
| Oddiy balandlik | 777.5 m |
Araz toʻgʻoni (ozarbayjoncha: Araz su anbarı; forscha: سد ارس) — Eron va Ozarbayjon chegarasidagi Araz daryosida qurilgan tuproqli toʻgʻon. U Eronning Gʻarbiy Ozarbayjon ustonidagi Poldasht shahridan va Ozarbayjonning Naxchivon Avtonom Respublikasi Naxchivon shahridan pastroqda joylashgan. Toʻgʻonning asosiy maqsadi elektr energiyasi ishlab chiqarish va qishloq xoʻjaligini suv bilan taʼminlashdir.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]1957-yil 11-avgustda Tehronda SSSR va Eron oʻrtasida Araz daryosida toʻgʻon qurish boʻyicha protokol imzolandi.[1] Oʻsha paytda Ozarbayjon Sovet Ittifoqi tarkibida edi. Toʻgʻon qurilishi 1963-yilda boshlanib, 1970-yilda yakunlandi.[2] Toʻgʻon 1971-yil 28-iyunda Eron Bosh vaziri oʻrinbosari Safi Asfiya va SSSR Vazirlar Soveti Raisining oʻrinbosari Mixail Yefremov tomonidan rasman ochib berildi.
Texnik tavsifi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Toʻgʻon
[tahrir | manbasini tahrirlash]Araz toʻgʻonining balandligi poydevoridan hisoblaganda 40 metr, daryo oʻzanidan esa 34 metrni tashkil qiladi.[2] U qum bilan toʻldirilgan va loyli oʻzakka ega tuproqli toʻgʻon turiga kiradi. Uzunligi 1026 metr, tepasidagi kengligi esa 8 metrdir.[2]
Suv ombori
[tahrir | manbasini tahrirlash]Araz suv ombori (ozarbayjoncha: Araz su anbarı), shuningdek, Araz suv tarmogʻi (ozarbayjoncha: Araz Su Qovsağı) nomi bilan ham tanilgan boʻlib, u Ozarbayjon va Eron tomonidan birgalikda foydalaniladigan yirik suv ombori hisoblanadi.
Dengiz sathidan 777,5 metr balandlikda suv omborining hajmi 1,35 km³, yuzasi esa 145 km² ni tashkil etadi.[2] Suv omborining 1,15 km³ qismi foydali hajm, 0,2 km³ qismi esa oʻlik (foydalanilmaydigan) hajmdir. Maksimal sigʻimi 1,75 km³ ga yetishi mumkin.[2] Suv omborining uzunligi 52 km, kengligi esa 6,1 km ni tashkil etadi. Oʻrtacha chuqurligi 18,2 metrdir.[3]
Ochilganidan buyon suv ombori Ozarbayjon va Erondagi 400 000 gektar haydaladigan yerni sugʻorish suvi bilan taʼminlab kelmoqda, shundan 60 000 gektari Dashti Mugʻon hududiga toʻgʻri keladi.
Elektr stansiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Toʻgʻonning elektr stansiyasi har biri 11 MVt quvvatga ega toʻrtta turbinadan iborat. Generatordan ikkitasi Eron tomonida, qolgan ikkitasi esa Ozarbayjon tomonida joylashgan. Umumiy oʻrnatilgan quvvat 44 MVtni tashkil qiladi.
Shuningdek qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Araz va Atrek daryolaridan sugʻorish va energiya uchun foydalanish boʻyicha SSSR va Eron oʻrtasidagi bitim“. Eron, SSSR. 2011-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 19-fevral.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Filipuzzi, Serena; Faramarzi, Monireh. The Science and Politics of Large Dam Project Aras river basin: dam facility and water management policy. An analysis on performance. Eawag, March 2007. Qaraldi: 2011-yil 29-yanvar. [sayt ishlamaydi]
- ↑ Manba xatosi: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedSu