EXCLUSIVE: Subvensiya | Latest Update
Subvensiya (lat.subvenire — köməyə gəlmək) — aşağı büdcələrə və ya hüquqi şəxslərə konkret bir məqsədin (layihənin) həyata keçirilməsini maliyyələşdirmək üçün dövlət büdcəsindən ayrılan və müəyyən edilmiş müddət ərzində istifadə olunmayan hissəsi geri qaytarılan əvəzsiz pul vəsaiti.[1]
Subvensiya, digər dövlət yardımı formaları olan dotasiya və subsidiyadan məqsədli təyinatı və ciddi nəzarət mexanizmi ilə fərqlənir. Əgər vəsait təyin olunan vaxtda və ya nəzərdə tutulan istiqamətdə xərclənməzsə, qanunvericiliyə əsasən dövlət büdcəsinə geri qaytarılmalıdır.[2]
Əsas xüsusiyyətləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Subvensiyanı digər büdcə transfertlərindən fərqləndirən dörd əsas xüsusiyyət mövcuddur:
- Məqsədli təyinat: Vəsait yalnız konkret bir proqram (məsələn, yeni məktəbin tikintisi, yol təmiri) üçün ayrıla bilər.
- Geri qaytarılma şərti: Vəsait təyinatı üzrə istifadə edilmədikdə və ya ayrılan müddət bitdikdə geri alınır.
- Əvəzsiz olması: Alıcı tərəf vəsaiti geri qaytarmaq öhdəliyi daşımır (təyinatı üzrə istifadə edildiyi təqdirdə).
- Müştərək maliyyələşmə: Çox vaxt subvensiya alan tərəfdən də layihəyə müəyyən məbləğdə vəsait qoyması (paylı iştirak) tələb olunur.[3]
Subvensiyaların növləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Cari subvensiyalar: Cari xərclərin maliyyələşdirilməsi (məsələn, konkret bir sosial xidmətin göstərilməsi) üçün nəzərdə tutulur.
- İnvestisiya (əsaslı) subvensiyaları: İnfrastruktur layihələri, tikinti və ya iri avadanlıqların alınması kimi kapital xərclərinə yönəldilir.
Subvensiya, dotasiya və subsidiya arasındakı fərq
[redaktə | vikimətni redaktə et]| Maliyyə forması | Məqsədli təyinat | Geri qaytarılma | İstifadə sahəsi |
|---|---|---|---|
| Dotasiya | Yox | Yox | Ümumi kəsiri örtmək |
| Subsidiya | Var | Yox | Stimullaşdırma və dəstək |
| Subvensiya | Ciddi məqsədli | Şərtli (təyinat pozulduqda) | Konkret layihələr |
İqtisadi əhəmiyyəti
[redaktə | vikimətni redaktə et]Subvensiya mexanizmi dövlətə imkan verir ki, mərkəzləşdirilmiş vəsaitləri yerli səviyyədə ən vacib sahələrə yönəltsin. Bu, həm də yerli hakimiyyət orqanlarının fəaliyyətinə dövlət nəzarətini gücləndirir. Məsələn, əgər dövlət müəyyən bir regionda ekoloji vəziyyəti yaxşılaşdırmaq istəyirsə, yerli büdcəyə dotasiya vermək əvəzinə (hansı ki, başqa ehtiyaclara xərclənə bilər), konkret "təmizləyici qurğuların inşası" üçün subvensiya ayırır.[4]
Azərbaycanda subvensiya tətbiqi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Azərbaycan Respublikasının Büdcə Sistemi haqqında Qanununa əsasən, subvensiyalar dövlət büdcəsindən yerli büdcələrə (bələdiyyələrə) və ya digər aşağı büdcələrə müəyyən edilmiş məqsədlər üçün verilir. Azərbaycanın maliyyə praktikasında subvensiyalardan daha çox bələdiyyələrin maliyyə imkanlarının artırılması və yerli əhəmiyyətli layihələrin (su kəmərlərinin çəkilişi, yerli yolların təmiri və s.) maliyyələşdirilməsi üçün istifadə olunur.[5]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Finans.az. "Subvensiya nədir?" (az.). İstifadə tarixi: 9 fevral 2026.
- ↑ Bryan A. Garner. Black's Law Dictionary. Thomson Reuters. 2019. ISBN 978-1539229759.
- ↑ Investopedia. "Grants and Subventions in Public Finance" (ingilis). İstifadə tarixi: 9 fevral 2026.
- ↑ Musgrave, Richard A. Public Finance in Theory and Practice. McGraw-Hill. 1989. ISBN 978-0070441279.
- ↑ "Azərbaycan Respublikasının Büdcə Sistemi haqqında Qanunu" (az.). İstifadə tarixi: 9 fevral 2026.
Ədəbiyyat siyahısı
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Субвенция // Словарь финансово-экономических терминов / А. В. Шаркова, А. А. Килячков, Е. В. Маркина и др.; под общ. ред. д. э. н., проф. М. А. Эскиндарова. — М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2015. — С. 618. — 1168 с. — ISBN 978-5-394-02554-9.
